Gamli maðurinn og Nýja Norðrið

Styrmir Gunnarsson skrifar frábæra grein í Sunnudagsmoggann í dag, 20.maí:

Gamli maðurinn og Nýja Norðrið

Um þessar mundir eru stórir hópar ungs fólks að útskrifast úr menntaskólum og öðrum framhaldsskólum og velta fyrir sér framtíðinni. Hvað eiga þau að læra í háskóla? Í hvaða háskóla eiga þau að fara? Hérlendis eða erlendis?

Um þessar mundir eru stórir hópar ungs fólks að útskrifast úr menntaskólum og öðrum framhaldsskólum og velta fyrir sér framtíðinni. Hvað eiga þau að læra í háskóla? Í hvaða háskóla eiga þau að fara? Hérlendis eða erlendis? Það hlýtur að vísu að vera mjög erfitt fjárhagslega að fara til háskólanáms í útlöndum um þessar mundir. En hvar eru vaxtarbroddar framtíðarinnar? Hvers konar nám er líklegt til þess að opna þessu unga fólki nýja framtíð?

Í lok næsta mánaðar eru 50 ár liðin frá því að ég varð þeirrar sérstöku gæfu aðnjótandi að hitta að máli gamlan mann. Hann hét Vilhjálmur Stefánsson og var heimskunnur landkönnuður. Tvennt er mér minnisstæðast frá þeim fundi. Hvorki fyrr né síðar hef ég hitt mann, sem hafði til að bera svo sterkan persónuleika. Vinur minn, Jón E. Ragnarsson, þá laganemi og síðar lögfræðingur, sem lézt fyrir aldur fram, lýsti fyrstu viðbrögðum sínum (og okkar) þegar Vilhjálmur gekk í stofu á heimili sínu í Hanover í New Hampshire í Bandaríkjunum í Morgunblaðinu hinn 28. ágúst 1962 með þessum orðum:

„Skömmu síðar gengur Vilhjálmur inn í stofuna og mér hefur sjaldan brugðið eins við komu manns, svo öflugur og „sláandi“ var þessi persónuleiki, hvíthærður og hrukkóttur, haltur á öðrum fæti og gekk við staf, gekk hægt og ákveðið og yfir þessum gamla manni var einhver kraftur, sem hafði alla viðstadda á valdi sínu um leið og hann birtist í dyrunum.“

Hitt, sem hverfur mér ekki úr minni, er þetta: Hann bað okkur um að tala íslenzku og þegar við gerðum það felldi þessi svipmikli gamli maður tár. Hann dó tveimur mánuðum eftir heimsókn okkar.

Þetta er rifjað upp hér vegna þess, að Vilhjálmur Stefánsson var einn fremsti könnuður norðurslóða, sem uppi hefur verið í heiminum. Og nú, hundrað árum eftir að hann horfði til þeirrar framtíðar, sem þá var í fjarska, blasir hún við okkur. Nú eru norðurslóðir, sem áttu hug Vilhjálms Stefánssonar allan, sá heimshluti, sem er að opna Íslandi og íslenzku þjóðinni nýja framtíð og ungum Íslendingum stórkostleg tækifæri. Það er tímabært að sýna minningu Vilhjálms Stefánssonar þá virðingu, sem honum ber. Fyrsta skrefið var stigið með starfrækslu Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar á Akureyri. Næsta skref ætti að vera að þýða öll verk hans á íslenzku og gefa út (t.d. í rafrænu formi)og þriðja skrefið gæti verið að efna til öflugra námsstyrkja fyrir íslenzk ungmenni, sem vilja helga sig uppbyggingu norðurslóða og tengja þá hans nafni.

Háskólanám um norðurslóðir vekur nú vaxandi áhuga ungs fólks. Í háskóla í Arkangelsk í Rússlandi eru kennd námskeið í norðurslóðafræðum, sem draga að sér ungt fólk frá Finnlandi, Noregi og víðar. Í háskólanum í Tromsö í Norður-Noregi verður kennsla um norðurslóðir stöðugt eftirsóttari. Það eru ekki bara Norðmenn sem sækjast eftir því námi, heldur líka ungt fólk frá Bretlandseyjum.

Nú í vor vakti Stofnun Vilhjálms Stefánssonar athygli á námsstyrkjum, sem Alþjóðaskrifstofa háskólastigsins hefði auglýst fyrir hönd utanríkisráðuneyta Íslands og Noregs til skiptináms á milli Íslands og Noregs á sviði norðurslóðafræða. Til er orðið háskólanet, sem nefnist University of the Arctic.

Það er orðið mjög býnt að samfélagið allt átti sig á þeim miklu tækifærum, sem framundan eru á norðurslóðum. Og jafnframt hversu mikilvægt það er fyrir aðild okkar Íslendinga að þeirri uppbyggingu fram eftir þessari öld að ungt fólk hér afli sér menntunar, sem kemur að gagni við þá uppbyggingu. Til þess að virkja þá möguleika, sem þarna eru á ferðinni, þarf stjórnkerfið allt og háskólarnir að taka þátt í samstilltu átaki, sem tryggi, að við Íslendingar verðum þar í fremstu röð.

Háskólarnir þurfa allir, hver með sínum hætti og á þann veg, sem hentar áherzlum þeirra hvers um sig, að taka þátt í þessu uppbyggingarstarfi. Á því leikur enginn vafi, að það verða ekki bara íslenzk ungmenni, sem sækjast eftir því námi í framtíðinni, heldur líka ungt fólk frá öðrum löndum, sem mun sækja nám hingað alveg eins og það sækir nú nám til Arkangelsk og Tromsö vegna þess að það vill nýta sér þau tækifæri, sem framundan eru. Í þessu felast því viðskiptatækifæri fyrir íslenzka háskóla.

Þau eru á öllum sviðum. Við þurfum á að halda viðskiptafræðinámi, sem tekur mið af uppbyggingu norðurslóða, verkfræðinámi, lögfræðinámi, námi á sviði náttúruvísinda, félagsfræði o.s.frv. Það mun ný veröld byggjast upp hér fyrir norðan okkur, sem þarf á mikilli þekkingu og hæfni að halda.

Hér fer alltof mikil orka í þras um einskisverða hluti. Stjórnmálamennirnir sinna Nýja Norðrinu nánast ekki neitt. Og þótt sá, sem þetta ritar, kunni ekki að meta leikaraskap núverandi forseta á Bessastöðum verður það ekki frá honum tekið, að hann hefur öðrum fremur lagt sig fram um að vekja athygli þjóðarinnar á þessari nýju framtíð.

Þátttaka okkar í uppbyggingu Nýja Norðursins á að verða þungamiðja í utanríkisstefnu okkar og atvinnuuppbyggingu á næstu áratugum. Þar er vaxtarbroddurinn, sem auk þess að skapa ný tækifæri í atvinnumálum tryggir okkur að nýju þau áhrif á alþjóðavettvangi, sem við misstum með lokum kalda stríðsins.

Það er þessi aðstaða, sem Evrópusambandið sækist eftir með því að reyna að draga Ísland inn til sín. Og engin ástæða til að við deilum með þeim 500 milljónum, sem þar búa, þeim tækifærum, sem eru að opnast fyrir okkur.

Við eigum að stórefla Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og virkja háskólana alla markvisst til þess að opna þessi tækifæri fyrir þá nýju kynslóð Íslendinga, sem nú er að byrja að hasla sér völl.

• sun. 20. maí 2012

"Talaðu til kortér yfir"...

Fyrir mörgum árum var vinstri stjórnarandstaða í málþófi og fannst það  alveg eðlilegt.

Vinstri mönnum finnst það eðlilegt réttlæti þegar ÞAU, beita málþófi.

Eitt sinn var slíkt málþóf í gangi og Hjörleifur Guttormsson í ræðustól og gat talað lengi eins og allir vita.

Svavar Gestsson  staldraði við hjá ræðupúltinu og laumaði miða á ræðupúltið  og á miðann var skrifað:

"Talaðu til kortér yfir"

Sagan segir að Hjörleifur hafi snarlega snúið miðanum við og skrifað (án þess að fipast í ræðunni):

"Kortér yfir hvað"?

Talað í rúmar 35 klukkustundir

Hefðu Bretar beitt Íslendinga efnahagslegri hryðjuverkaárás ef Bandaríkjamenn hefðu verið á Keflavíkuflugvelli?

Efnahagsleg hryðjuverkaárás Gordon Brown forsætisráðherra Breta á Íslenska lýðveldið  í upphafi bankakreppunnar, hefði hugsanlega aldrei orðið ef Bandaríkjamenn hefðu enn verið á Keflavíkurflugvelli 2008.

Fólskuverkið að beita smáþjóð eins og Ísland efnahagslegri hryðjuverkaárás í upphafi alþjóðlegrar bankakreppu (að tilefnislausu) virðist mér með mestu óþverratrikkum sem Ísland hefur orðið fyrir.

Sífellt skýrist betur, að engar faglegar forsendur virðast hafa legið til grundvallar þessu fólskuverki Gordon Brown. 

Hins vegar hefur komið fram að Gordon Brown virðist hafa  átt það til að fá ofsafengin brjálæðisköst...  Til vitnis eru  margar fréttir  með tilvitnunum í samstarfsfólk  eins og t.d. þáverandi fjármálaráðherra  Alastir Darling. 

Það virðist koma sífellt betur í ljós, að EKKERT faglegt tilefni hafi legið til grundvallar umræddu fólskuverki. Vísa ég þá t.d. til nýlegra fram lagðra álitsgerða Norðmanna og Liechtenstein fyrir EFTA dómstólnum í Icesave málinu.

Ég hefði talið það heppilegra að VG myndi frekar taka þátt í  að beita sér fyrir því í ríkisstjórn að leggja fram formleg skjöl á viðeigandi stöðum  um að Ísland áskilji sér fullan rétt til skaðabótakröfu á hendur Bretum til endurgreiðslu alls þess skaða sem þessi tilefnislausa beiting hryðjuverkalaga kostaði Íslensku þjóðina - í stað þess að láta það hvarfla að sér  að Íslendingar hætti samstarfi við önnur vestræn lýðræðisríki í öryggis og varnarmálum. 

Á þá að loka ratsjárstöðvunum og við verðum hér "staurblind" á skeri í miðju Atlandshafinu með lítið lengri sjóndeilarhring en skarfur á skeri?  Hvernig á þá að stjórna loftferðaeftirliti og flugsamgöngum?

Stjórnmálaleitogar sem haga sér eins og Gordon Brown gerði í upphafi alþjóðlegrar bankakreppu, - eru annað hvort "snarklikk" - eða  þetta var tilraun til að gera Ísland gjaldþrota.  Átti svo að innlima þrotabúið undir Bresku krúnuna með fiskimiðunum, olíuauðæfunum og aðgang að Norðurslóðum?  Þá hefði alla vega ekki þurft að rífast meira um makrílinn!

Hefði fólskuverkið heppnast væri trúlega Breskur her á Keflavíkurflugvelli og sjálfstæðið fyrir bí.

Ég held að við eigum að stefna að því að fá Bandaríkjamenn aftur á Keflavíkurflugvöll sem allra fyrst og efla samstarf vestrænna lýðræðisríkja í öryggis- og varnarmálum, eins og Norðmenn gera í dag þó þar sé líka vinstri stjórn.

Vilja Ísland úr NATO

Stór dagur í íslenskri útgerðarsögu

Heimkoma á nýju glæsilegu fjölveiðiskipi, Heimaey VE 1 til Vestmannaeyja er stór dagur í Íslenskri útgerðarsögu.

Við gleðjumst með eigendum, starfsfólki Ísfélagsins og Vestmannaeyjum.

Sigling skipsins er glæsileg á mynd Landhelgisgæslunnar. 

Heimaey komin að Vestmannaeyjum

Bættur hagur heimila og fyrirtækja gæti numið 145 milljörðum vegna ólöglegra lána bankakerfisins.

Það er meira hvað hægt er að snúa fréttum á hvolf með áróðri frá ímyndunarhönnuðum kröfuhafa gömlu bankana.

Nú kemur frétt um að "veslings bankarnir séu að tapa 145 milljörðum vegna ólöglegra lána". 

Á  ég að  fara að grenja úr vorkunn fyrir hönd erlendra vogunarsjóða  og þrotabúa gömlu bankana sem eru aðallega eigendur að lánakröfum sem Hæstiréttur hefur dæmt ólögleg lán?

Af hverju þessi lúmskulegi áróður um einhverja "óvissu". Dómurinn  í málinu - er hann einhver óvissa?  Þarf málið aftur fyrir Hæstarétt út af einhverri "óvissu". Ég held ekki.

Öll sambærileg mál - átti að vera búið að endurgreiða, ekki sitja eins og klessur á ólöglegum samráðsfundum við að hanna vikulega nýjan áróður um einhverja "óvissu" -  reyna þannig að sniðganga dóminn með tilbúnum áróðri og útúrsnúningum.

Fleiri  dómar eru á leiðinni um mál sem "eru ekki alveg eins". Gott og vel. Bíðum þá með þau - en látum gera upp allt sem er sambærilegt dómnum.

Ef bankakerfið er í vandræðum með að flokka þessi lán saman sem eru sambærileg dómnum - getur þá ekki Fjármálaeftirlitð eða Seðlabankinn aðstoðað við flokkunina? Hvaða vandræðagangur er þetta?

Svo gæti Bankamálaráðherra landsins aðeins gefið þessu liði smá áminningu - að það geri strax upp  þau mál upp sem eru sambærileg.

Afskiptaleysi sjórnvalda af því að bankarnir þvingi fólk til að halda áfram að borga ólögleg lán er ekki viðunandi, - svo ekki sé minnst á þá ósvífni að halda til streitu kröfum um uppboð á eignum - eða vörslusviptingu þegar um ólöglegum lán er að ræða sem kjarna málsins! Verður lántaki "sekur" við að standa ekki í skilum með lán sem er ólöglegt? 

Ólögleg lán verða tæplega lögleg við það að þolandinn hafi ekki geta borgað af ólöglegu láni?  Þvílíkur ruddaskapur og útúrsnúningur á almennu réttarfari.

Sem sagt - ef þú getur ekki borgað hjá okurlánara "á gjalddaga"  þá má handrukkarinn koma með hafnarboltakylfuna -  og hefja "löglegar barsmíðar"?

Rétta fyrirsögnin á fréttinni hefði átt að vera:

"Bættur hagur heimila og fyrirtækja gæti numið 145 milljörðum vegna ólöglegra lána gamla bankakerfisins". 

Heildaráhrifin gætu numið 145 milljörðum

Arðsemi og greiðslufall á lánum vegna vegganga virðist alvarlega misskilið.

Síðuhöfundur hefur nokkrum sinnum tekið þátt í umræðu um veggöng í 25 ár. Yfirleitt er ekki möguleiki að ræða arðsemi vegganga á Íslandi nema "gamli góði" hrepparígurinn taki öll völd.

Nú virðist eiga að stöðva framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng með einni slíkri lotu.

• Kæfa málið með umræðu um arðsemi á röngum forsendum.
• Fara með hrepparíg á opinberan vettvang til hvers?

Arðsemi vegganga:

Til þess að arðsemi vegganga sé rétt metin þurfa þau grundvallaratriði sem við eiga að vera rétt. Þau eru:

1. Gatið sjálft er ekki hægt að "afskrifa" í bókhaldi - þar sem gatið úreldist ekkert. Gatið er til eilífðar, - öruggari fjárfesting en gull og demantar. Rökstuðningur fyrir því er að gatið týnist aldrei - ekki er hægt að stela gatinu. En það er hægt að stela/týna gulli og demöntum... Svo kostar að geyma gull og demanta - en ekkert kostar að geyma gatið. Gatið verður alltaf til taks - á sínum stað.
2. Gatið sjálft er hér metið um 80% af heildarfjárfestingu við veggöng þannig að þá er bara hægt að afskrifa 20% af fjárfestingu við veggöng -með hefðbundnu afskriftarformi.

Kostnaður pr/km við veggöng:

Hér er áætlað að kostnaður við veggöng sé nú um 1,5 milljarðar pr/km

20% af því er því sú tala  sem má afskrifa - eða 300 milljónir pr/km sem afskrifast þá á t.d. 30 árum. Leyfileg afskrif vegganga er þá 300/30= 10 milljónir pr/km á ári.

7 km veggöng er því rétt að afskrifa um 70 milljónir á ári.

Áhættumat á greiðslufalli lána til vegganga:

Þegar svo komið er að áhættumati vegna lána til gerðar vegganga - kemur aftur upp "framhaldsmisskilningur".  Vegna misskilnings númer 1 um að það eigi að "afskrifa" gatið - að gatið úreldist - þá hefur "eignin" rýrnað í verði í bókhaldinu og stendur því ekki undir láni til lengri tíma en afskriftin rúmar - faglega séð.

En - gatið á aldrei að afskrifast  og  gatið sem eign - aðsöm fjárfesting - stendur áfram óhaggað - ef bókhaldið er rétt fært.

Þegar bókhaldið er orðið rétt - verður rekstrarátælunin líka samsvarandi betri og  eignin heldur áfram að vera jafn gott veð og í upphafi.

Þá skapast ný skilyrði - ný nálgun á faglegu áhættumati vegna lána til framkvæmda til vegganga.

Lánið má þá vera t.d. til 40 ára - tvískipt. Fyrstu 40 árin er greitt 50% lánsins sem getur verið 90% af fjárfestingu og þá er lán til 7 km vegganga 90% af heildartölu fjárfestingar sem er þá 7 km x 1,5 = 90% af 10,5 =9,45 milljarðar.

Lánið er þá með greiðslubyrðinni 50% af 9,45= 4,725 milljarðar greiðast á 40 árum = afborgun er 118 milljónir á ári og í raun er lánið þannig til 80 ára (tvöfalt lengra en Íbúðasjóðslán)

Mat á arðsemi:

Arðsemi á veggöngum er í dag einungis miðuð við sparnað bíleigandans. Inn í matið vantar alla óbeina arðsemi  en það er t.d:

• Hagnaður/ávinningur opinberra aðila (ríkis og sveitarfélaga)  vegna skóla, heilsugæslu, íþrótta, félagslega o.s. frv.
• Lækkun vöruverðs vegna minna birgðahalds verslana og meiri samkeppni
• Aukinna atvinnumöguleika þeirra sem búa "hinu megin" við gögnin.
• Aukin framleiðni fyrirtækja - styttri vegalengdir.
• Hækkun á fasteignaverði (sbr Akranes, Borgarnes, Borgarfjörður eftir Hvalfjarðargögn)
• O.s.frv.

Þessi óbeina aðrsemi - er hvergi metin í dag þegar verið er að fjalla um "ekki næga arðsemi" vegganga.

Vonandi verður einhvern tíman í Íslandssögunni, - hægt að setjast niður og ræða þetta mál - yfirvegað  - án þess að "gamli góði" hrepparígurinn kjánaskapur eða fáfræði verði aðalatriði málsins - aftur, aftur og aftur...

Arðsemi vegganga og áhættumat vegna lána til framkvæmdanna verður að taka mið af ofangreindum staðreyndum - en ekki þeim misskilningi að veggöng  verði "úrelt" (ónýt) eftir hálfa öld eða minna!

Byggjum fleiri veggöng - líka fyrir austan, vestan og sunnan. Gerum nýtt arðsemis- og áhættumat lánveitanda  - út frá réttum forsendum.

Lán til vegganga er með bestu fjárfestingarkostum lífeyrissjóða sem bjóðast - og besti kostur með tilliti til lánaáhættu. Veggöng eru ekki nein "bóla"

Umferð um göngin hættir aldrei og veggöng eru varanleg fjárfesting -  til eiðlífðar fyrir komandi kynslóðir.

Jón Björn: Við getum ekki beðið lengur

Ofstjórnin færir sig upp á við - nú í fuglabjargið

Í Morgunbalðinu í dag er viðtal við Tryggva Guðmundsson lögfræðing og átatuga bjargmann frá Ísafirði. Með lestri á viðtalinu fæst ágæt sýn inn í raunveruleikann. Lítum á kafla úr þessu viðtali við Tryggva:

• "Þetta er dæmigerð tilraun til ofstjórnunar,“ sagði Tryggvi Guðmundsson, lögfræðingur og bjargmaður á Ísafirði, um frumvarp umhverfisráðherra til breytingar á lögum um vernd og veiðar á villtum fuglum og spendýrum
• Tryggvi fór fyrst til eggjatöku á Hornströndum 14-15 ára og hefur farið flest vor síðan í bjarg eða í rúm 50 ár. Hann sagði að björgin á Hornströndum hafi alltaf verið álitin almenningur og eggjataka þar öllum heimil.
• "Menn lifðu á því alveg frá Aðalvík og langt austur á Strandir að fara þangað og ná sér bæði í fugl og egg,“ sagði Tryggvi. Hann telur að með breytingum þeim sem í frumvarpinu felast sé í raun verið að afnema réttindi almennings til að nytja þessi björg og aðra almenninga.
• Tryggvi telur lítið samræmi vera í framgöngu stjórnvalda gagnvart svartfuglinum. „Fyrir nokkrum árum sendi ég erindi til Ísafjarðarbæjar sem fór áfram til Umhverfisstofnunar. Það var um að reyna að bjarga eggjasvæðunum í Hornbjargi sem refurinn var á góðri leið með að eyðileggja. Eftir friðun refsins á Hornströndum leitaði tófan niður í bjargið. Nú er hún búin að eyða öllum þeim svæðum sem hún kemst yfir. Þar á meðal eru gríðarlega stór lundasvæði bæði í svokölluðum Rana og Hvolfi og víðar. Ég trúi að þar hafi orpið um 20.000 lundapör. Það er allt gjörsamlega horfið og annað eins af svartfugli á þræðingum sem tófan kemst um.
• "Ég lagði til að reynt yrði að loka fyrir för refsins þarna niður og að þeim ref, sem var búinn að búa um sig þarna, yrði eytt. Það fékk engan hljómgrunn, eiginlega bara aðhlátur – að þetta væri út í hött – og erindinu var hafnað,“ sagði Tryggvi.

Þarna er ágæt lýsing á því hvað gerist í náttúrunni þegar friðun er aukin. Afleiðingin virðist vaxandi VANNÝTING nytjastofna á Íslandi og í raun stórfellt tjón fyrir Íslendinga hvernig sem á málið er litið.

Samanburður við skaðann af vannýtingu þorskstofnsins:

Til samanburðar ætla ég enn að vitna til skrifa Ásgeirs heitins Jakobssonar rithöfundar um nýtingu þorskstofnsins. Hann skifaði  grein um þetta í Mbl. 1995 og mættu fleiri góðin menn og konur taka mark á því sem hér er sagt og skrifað af mikilli þekkingu og reynslu:

Fimmtudaginn 20. júlí, 1995 - Aðsent efni

FISKLEYSISGUÐINN

HAFRANNSÓKNASTOFNUN á aldarfjórðungsafmæli á þessu ári og heldur uppá það með 150 þús. tonnum, en tók við úr stjórnleysinu 453 þús. tonnum 1971, en það ár lagði Hafrannsókn fram tillögur sínar um samdrátt í afla og svæðafriðun fyrir ungfisk.

FISKLEYSISGUÐINN

Afmælisorð

Það má kalla það staðreynd, segir Ásgeir Jakobsson, að Hafrannsóknastefnan sé búin að hafa af þjóðinni um það bil 200 milljarða á þessum 25 árum.

Hafrannsókn hafði tekið ranga stefnu

Samdráttur komið illa við ríkiskassann

HAFRANNSÓKNA STOFNUN á aldarfjórðungsafmæli á þessu ári og heldur uppá það með 150 þús. tonnum, en tók við úr stjórnleysinu 453 þús. tonnum 1971, en það ár lagði Hafrannsókn fram tillögur sínar um samdrátt í afla og svæðafriðun fyrir ungfisk.

Þjóðin hélt þetta fyrir "vísindi", og var alsæl að eiga nú framtíð hinna mikilvægu þorskveiða undir verndarvæng vísinda og þurfa ekki lengur að búa við óvissu í þorskbúskapnum. Það var vissulega lokkandi loforð stofnunarinnar um 500 þús. tonna jafnstöðuafla eftir 1992, ef ráðgjöf stofnunarinnar væri fylgt.

Í þorskbúskapnum hafði það gengið svo til í stórum drætti sagt undir náttúrunni, að það skiptust á nokkur aflaár og síðan tóku við önnur álíka mörg aflaleysisár og þá tók þorskaflinn að glæðast á ný. Þetta gekk einnig líkt þessu á vélbáta- og togaratímanum fram til 1952, að svonefndur Nýsköpunarfloti, íslenzkra báta- og togara og erlendra togara var kominn í sóknina. Nú er rétt að minna lesandann á það, að það er sitthvað útgerðardæmi og fiskistofnsdæmi. Það fyrra snýst um hagkvæmni í útgerð og sókn í aflann, en hið síðara hvað veitt er mikið magn úr stofninum, og um það snýst allt málið hér. Nýsköpunarútgerðin var strax á hausnum af ýmsum orsökum, en það kemur ekki hér við sögu, heldur gerðist undur, í sókn þessa flota. Í rétt tuttugu ár, 1952-72, gaf íslenzka þorskslóðin, sem fyrst var ekki nema 43 þús. ferkm en uppúr 1961 75 þúsund ferkm, af sér jafnstöðuþorskaflann 438 þús. tonn. Þorskurinn féll aldrei á þessu tímabili í ördeyðu, eins og gerst hafði í fiskveiðisögunni fram að þessum tíma. Ársaflinn fór eitt ár niður í 338 þús. tonn og annað í 380 þús. tonn, en lá annars á bilinu 400-450 þús. Þrjú ár fór hann yfir 500 þús. og náði 546 þús. tonnum mest. Síðasta ár þessa sóknartíma, okkar og útlendinganna, 1971, var aflinn 453 þús. tonn.

Á árinu 1971 fórum við Íslendingar að berjast í því að reka útlendinga út fyrir 50 sjómílurnar, því að þeir tóku þriðjung og sum árin helming þess afla, sem miðin gáfu. Það var náttúrlega fiskimönnum og allri þjóðinni mikið gleðiefni þegar þetta tókst, og við fengum þar 216 þús. ferkm fiskislóð til að erja einir, og vorum þess albúnir að taka til okkar hlut útlendinganna. Við töldum víst að okkur bæri að halda uppi sömu sókn og þegar útlendingarnir erjuðu miðin með okkur, og þau höfðu gefið jafnstöðuaflann, 438 þús. tonn, í tuttugu ár. Þar sem menn vissu þetta eindæma í íslenzkri fiskveiðisögu að fiskur héldist í þessu aflamagni svo langan tíma, og væri eðlilegt að álykta að þetta væri sú erjun, sem íslenzk þorskmið þyrftu, ef þorskur ætti að haldast á þeim, og fyrri gangurinn fjagra og fimm ára fall og ris á víxl væri úr sögunni með 400-450 þús. tonna grisjun árlega.

Kemur þá ekki Hafrannsókn yfir okkur eins og finngálkn ofan af fjöllunum og tilkynnir að hún sé nú "vísindalega" í stakk búin að stjórna fiskveiðum á Íslandsmiðum og hefur engar vöflur á, leggur fram tillögur um samdrátt í aflabrögðum með stórfelldum svæðafriðunum fyrir ungfisk. Ég var mikið viðriðinn fiskveiðimál á þessum árum, hélt úti svonefndri Sjómannasíðu í Morgunblaðinu og vann við Ægi, tímarit Fiskifélagsins. Það greip mig strax að það væri óheillaráð að safna saman ungfiski á einangrunarsvæðum og þar með frá öðrum hlutum þorskstofnsins úr veiðunum. Mér var strax spurn hvort við værum ekki að rjúfa með ófyrirsjáanlegum afleiðingum lífkeðjuna í þorsklífinu. Þá var mér og spurn, hvaða trygging væri fyrir því, að ungfiskurinn hefði nóg æti á þessum svæðum. Ég skrifaði grein 1975 þar sem ég spurði um þekkingu á "beitarþoli" íslenskra sjávarhaga. Ég taldi þá þekkingu nauðsynlega ef stjórna ætti þorskveiðum í þeim mæli sem Hafrannsókn ætlaði sér. Þessu svaraði náttúrulega enginn enda voru mín fræði lítið vísindaleg, ég vitnaði einfaldlega til þess að enginn bóndi setti á lömb til eldis án þess að þekkja heyforða sinn. Ég var og mjög harðorður á því að við ættum að halda uppi sömu grisjun og á tímabilinu 1952-72 og grisja með 400-450 þús. tonna veiði og veiða sem jafnast úr stofninum, ekki vernda einn hluta hans, hugsanlega á kostnað annars hluta. Fyrsta verk Hafrannsóknar 1971 var að gera úttekt á stofninum sem hún tæki við, en hún taldi sig vel búna til talningar og vigtunar. Hafrannsókn taldi í stofninum 873 milljónir ungfiska 1-2 ára. Allur væri stofninn að þyngd 1,5 milljónir tonna, þar af hrygningastofninn 700 þús. tonn.

Þetta sýndist allgóður þorskbúskapur og ekki ástæða til breyttra búskaparhátta, þar sem síðasta árið, 1971, hafði þorskaflinn verið 453 þús. tonn okkar og útlendinga.

Lúðvík Jósefsson, sem var sjávarútvegsráðherra, tók illa aflasamdráttartillögum Hafrannsóknar en féllst þó á svæðafriðanir í því skyni. Aflabrögðin á miðunum drógust saman bæði með friðununum á góðum aflasvæðum og við Íslendingar búnir að hamla veiðum útlendinganna verulega.

Okkar afli dróst saman um 25 þús. tonn á árinu 1972 og afli útlendinganna um 30 þús. tonn. Þar með var hafin sú aflasamdráttar- og ungfisksfriðunarstefna sem enn er í fullum gangi og á því 25 ára afmæli um þessar mundir.

Á 20 ára stjórnunarafmæli Hafrannsóknar bar ég saman heildarþorskafla af íslenskum þorskmiðum og 20 áranna fyrir hennar stjórnunartíð. Á fyrra tímabilinu 1952-72 hafði 43-75 þús. ferkm þorskslóð gefið af sér 8.763.000 tonn þorsks, en Hafrannsóknartíminn, þorskslóðinn þann tíma 216 þús. ferkm (50 sjómílurnar) og síðan 758 þús. ferkm (200 sjómílur) ­ gefið af sér 7.182.000 tonn þorsks. Munurinn þá orðinn 1.581.000 tonn eða rétt um 80.000 tonnum árlega. Hrygningarstofninn, sem hafði verið 700 þús. tonn, var fallinn niður í 300 þús. tonn.

Það hafði fljótt mátt greina að Hafrannsókn hafði tekið ranga stefnu. Árið 1974 vildi Hafrannsókn fara að sjá árangur á svæðafriðunum sínum á ungfiski ársins frá 1971 og taldi saman þriggja ára fisk í þorskstofninum til að vita hvernig til hafi tekist um þessar 873 milljónir ungfiska 1-2 ára. Það reyndust ekki hafa komist lífs af í þriðja árganginn nema 342 milljónir fiska. Þar sem ungfiskur 1-2 ára er ekki veiðanlegur, var ekki hægt að kenna veiðunum um þetta fall og það var ekki nóg um þetta heldur virtist hafa orðið viðkomubrestur í öllum árgöngum og Hafrannsókn gaf út sína frægu tilkynningu "Þorskstofninn í gereyðingarhættu". Jafnframt þessu lagði Hafrannsókn fram áætlun um 500 þús. tonna jafnstöðuafla eftir 1992 ef ráðgjöf hennar væri fylgt.

Menn urðu skelfingu lostnir og möskvar voru stækkaðir í vörpum og svæðafriðanir stórauknar, teknar góðar fiskislóðir af flotanum allsstaðar við landið og það tókst að draga saman þorskaflamagnið. Árið 1978 var aflinn kominn niður í 328 þús. tonn og þótti nú mörgum lítið leggjast fyrir 758 þús. ferkm þorskslóðina ­ ungann úr Norðaustur- Atlandshafi sem við höfðum þá orðið einir til umráða. Í sömu tilkynningu var hrygningarstofninn sagður "aldrei minni".

Fylgni

Það er lygimál, sem margur mælir að ráðgjöf Hafrannsóknar hafi ekki verið fylgt. Um er að ræða sem svarar 85% fylgni. Árið 1992 gerði Hafrannsókn sjálf úttekt á fylgninni og sagði þá þorskafla umfram ráðgjöf nema 500 þús. tonnum. Heildaraflinn var þá orðinn undir ráðgjöf Hafrannsóknar frá 1971 7.182.000 tonn og þessi 500 þús. tonn því ekki nema 14% skortur á fullri fylgni. Menn hafa átt það til að reikna þetta dæmi á ýmsa vegu og nenni ég ekki að elta ólar við það, því að það er aðalatriðið, að fylgnin, hvort sem hún er reiknuð 80 eða 85% hefur ekki skilað sér í neinu nema öllu verra en áður var. Þetta gæti ekki hafa skeð nema af því að fiskveiðistefna sem Hafrannsókn tók 1971 hafi verið röng stefna. Þegar sjávarútvegsráðherra talar um að auka fylgnina í 100%, er komið upp það sama og hjá sjúklingi sem gefið hafi verið árlega 80 eða 85 glös af sama meðalinu og hann væri að tærast af því í beinagrind, þá kæmi læknirinn og yki meðalagjöfina í 100 glös. Menn geta glatt sig yfir því að Þorsteinn er ekki í heilbrigðisgeiranum. Með aukinni fylgni stefnir Þorsteinn trúlega að því að ná árið 2000 aldamótaaflanum árið 1900.

Vanþekking

Uppúr 1980 þegar óyggjandi var orðið að nýliðunin skilaði sér ekki samkvæmt áætlunum Hafrannsóknar og fiskur tekinn að léttast sífellt í árgöngum og hrygningastofninn yngdist og dróst saman fóru fiskifræðingar og líffræðingar að færa fiskifræðileg og líffræðileg rök fyrir rangri stefnu Hafrannsóknar. Það gekk maður eftir mann í skrokk á Hafrannsókn.

Í allri þeirri hríð, sem gerð var að Hafrannsóknastefnunni, og hún mest á árunum 1982-1985, kom í ljós og viðurkennt allt af flestum sérfræðingum Hafrannsóknar, að það var æði margt sem stofnunina vantaði að vita um vistkerfi þorsksins til stjórnunar, er nema von að maður spyrji sig: hvílík ofdirfzka hefur það ekki verið af stofnuninni að taka til að stjórna þorskveiðum 1971 með alla þá vanþekkingu í farteskinu sem í ljós kom: Það vantaði þekkingu á fæðumagni einstakra sjávarhaga og þar með þekkingu á vaxtarskilyrðum, þá vantaði og þekkingu á því, sem gerðist á klakstöðvunum, og þá af hverju lítill stofn átti til að skila betra klaki en stór, þá var og ekki heldur þekkt af hverju mikið seiðamagn skilaði sér ekki í ungfiski, og ekki heldur var það þekkt af hverju mikill ungfiskur skilaði sér ekki af friðunarsvæðunum inní þriggja ára fisk í veiðunum, ekki heldur var þekkt hver áhrif einn fiskstofn hafði á annan, né heldur innbyrðisáhrif í stofninum sjálfum, til dæmis hvað stórfiskur æti undan sér, og ekki heldur þekktu menn náttúrulegan dánarstuðul þorsksins, gáfu sér þann stuðul út í bláinn.

Reiknilíkön

Þegar nú öll þessi vanþekking lá á borði manna, var tekið til við að spyrjast fyrir um reiknilíkön stofnunarinnar, og hverjar líkur væru á því, að þau gætu reynzt haldgóð undir allri þessari vanþekkingu á lífríkinu. Fiskveiðireiknilíkön eru sett þannig saman, að menn gefa sér stærðfræðilegar hugmyndir um einstaka þætti lífríkisins, sem sé allt það sem fyrr er nefnt, fæðumagn, vöxt, æxlun, fjölgun og náttúrulegan dauða. Þessar stærðfræðilegu hugmyndir um vistkerfi þorsksins, eru síðan samhæfðar þannig að eitt reki sig ekki á annars horn í líkaninu, þá er komið að því að forrita tölvuna með þessum stærðfræðitáknum. Tölvan vinnur síðan skilmerkilega úr þessum hugmyndastærðum, sem hún hefur verið mötuð á.

Þegar það var vitað að Hafrannsókn gerði sér hugmyndir um vistkerfi þorsksins en bjó ekki við þekkingu á því, bárust böndin að því að reiknilíkön Hafrannsóknar væru skökk að gerðinni til og í því sambandi bent á, að reiknilíkanið gæti ekki verið rétt, ef það sýndi að fjölga ætti á slóð, þar sem fiskur væri farinn að hægja vöxt, en það var einmitt að gerast á okkar uppeldisslóð að fiskur léttist í árgöngum. Til að einfalda þetta, tóku menn dæmi af bónda, sem fengi árlega rýrari dilka úr högum sínum og brigðist við því með því að reka sífellt fleiri lömb á fjall. Reiknilíkanið sögðu menn að ætti að sýna sömu niðurstöðu og bóndans, fækka bæri fiskum á slóðinni, ef það gerði þetta ekki væri það vitlaust.

Stjórnvöld

Þegar litið er til stjórnvalda, báru þau misjafnan hug til Hafrannsóknastefnunnar en tóku þó mark á henni og sögðust eiga von á því að hún skilaði auknum jafnstöðuafla, 500 þús. tonnum, eins og hún lofaði. Ekki er því að neita að stjórnvöldum óx oft í augum samdrátturinn, en hann kom oft á tíðum illa saman við fjárhagslífið í ríkiskassanum .

Þá var og það við að etja hjá stjórnvöldum, að almenningur í landinu lifði í þeirri trú að fiskvernd fælist einvörðungu í því að veiða ekki fisk, þótt íslenzkum almenningi ætti að vera fullkunnugt að náttúran var annarar skoðunar og hafði um aldirnar þegar lítil var sókn, fellt stóra stofna í ördeyðu. Þá stóð og almenningi ógn af veiðigetu flotans, og vildi ekki skilja að henni hafi aldrei verið beitt á þorskinn eftir 1971, og nú er stór hluti flotans horfinn úr þorsksókninni og sækir í aðrar fisktegundir, og á í þeirri sókn í vandræðum með að koma niður veiðarfærum í karfa-, grálúðu- eða rækjuveiðum fyrir þorski, sem ekki má veiða.

Hægt er að fyrirgefa stjórnvöldum fram undir 1980, að þau tóku ekki af skarið og fyrirskipuðu betri nýtingu þorskslóðarinnar, því auðvitað náði þetta ekki orðið nokkurri átt að taka ekki nema 2-300 þús. tonna afla af 758 þús. ferkm í Norðaustur-Atlantshafi, sem við höfðum orðið til umráða.

Þó er þess að geta að Steingrímur Hermannsson verður sjávarútvegsráðherra, 1980, og hann er eins og menn vita allra átta, og hefur níu líf, annars hefði hann verið drepinn. Hann hleypti nefnilega aflanum upp 1980 í 435 þús. tonn, og 1981 í 469 þús. tonn.

Hafrannsókn gekk nú úr öllum ham, og með henni almenningur, ætlaði maðurinn að veiða síðasta þorskinn. Steingrímur guggnaði. Strikið var sett snarlega niður í 388 þús. tonn 1982, og 299 þús. tonn 1983. Jafnt þessum aflasamdrætti var tekið upp skrapdagakerfi á fiskveiðiflotann og næst var sett sóknarmark á flotann, þá sóknarmark og aflamark og síðan loks það kvótakerfi sem nú ríkir.

Allri gangrýni hafa sjávarútvegsráðherrarnir Halldór og Þorsteinn svarað með orðum Steingríms, sem hann fann upp fyrir þau vélmenni, sem á eftir honum komu: "Við höfum ekki annað til að standa á en Hafrannsóknastefnuna." Í þessu sambandi er rétt að minna á, að orðið gapuxi merkir mann, sem gapir hálfvitalega uppí viðmælanda sinn og mælir sífellt sömu orðin.

Stjórnvöld hafa ekki opinberlega gagnrýnt Hafrannsóknastefnuna fyrr en 1992, að Davíð forsætisráðherra sagði: "Of mikið um ályktanir og jafnvel ágiskanir", í skýrslum Hafrannsóknar. Hafrannsókn brást hart við: "Ný skoðun muni engu breyta".

Mig minnir að það væri í þennan mund að fenginn var enskur sjávarlíffræðingur til að kíkja á fiskveiðilíkan Hafrannsóknar. Það er kannski misminni mitt, en ég man ekki betur en til þessarar endurskoðunar veldist prófessor, sem lagt hafði grunninn að fiskveiðilíkani Hafrannsóknar. Mér er ekki kunn önnur endurskoðun utanfrá en þessi.

Undarlegt er það að þingheimur og stjórnvöld skyldu kokgleypa þetta aflamark Þorsteins, 150 þús. tonn. Þingheimur sneri sér strax að því að skipta þessum tonnum milli fiskimanna. Ekkert heyrðist heldur úr atvinnuveginum. Það er eins og allir nema Kristinn Pétursson séu orðnir sáttir við Hafrannsóknaraflann, en getur þjóðin, og fyrir hennar hönd fjármálaráðherra verið sátt við þessi aflabrögð, hlýtur hann ekki að spyrja flokksbróður sinn og samráðherra, hvort það felist einhver áhætta í því að bregða frá þessu lágmarki. Það gæti ekki farið verr en orðið er. Nú væri mál að fara að nýta þorskslóðina betur en gert hefur verið. Óttalegt slys var þetta að fá hann Þorstein ofaní Halldór. Það er í þorsklífinu eins og fyrir þjóðinni á 15. öld að fá stórubólu ofaní svartadauða. Þriðjungur þjóðarinnar fórst í hvorum faraldrinum fyrir sig.

Þessi svæðafriðun ungfisks samfara aflasamdrætti af öðrum hlutum stofnsins hefur reynzt okkur óheillastefna án nægrar vitneskju um lífríkið, hefur stefnan ekki fært okkur annað en fall í ungfiski, rýrari millifisk og rýrari hrygningarstofn, í stað þess sem verið hefði ef við hefðum erjað slóðina með náttúrulegum hætti. En það er á fleira að líta en hvernig til hefur tekizt um það, sem við köllum eigin þorskstofn.

Þorskslóðin á Norðaustur-Atlantshafi hefur gefið af sér um áratugi árlegan þorskafla, sem numið hefur einni milljón og fimmhundruð þúsund tonnum. Við erum með til umráða stóran hluta af þessari víðáttumiklu og gjöfulu þorskslóð og teknir að nýta hana með hundrað og fimmtíu þúsund tonnum. Tímabundnar mælingar Hafrannsóknar hér við landið gefa litla vísbendingu um afla á þessari víðáttuslóð, þar sem þorskur rásar um og gengur á tíðum hratt milli veiðisvæða. Við megum ekki lengur hirða fisk úr þeim göngum og þær fara oft ósnertar framhjá okkur, eða til baka þaðan sem þær komu (Grænlandsgöngur).

Það er komið upp fyrir okkur í fiskveiðimálunum hið sama og gerðist á svonefndum haftaárum 1930-40, við sitjum uppi með forheimskaða kerfiskarla flækta í sinni eigin kerfisþvælu, jafnt í líffræðilegum hluta fiskveiðanna og þeim raunhæfa.

Til þess að brjóta þetta vitleysiskerfi upp líffræðilega og í veiðunum er ekki nema ein leið, og hún er sú að lofa fiskiflotanum í eitt ár að sýna hver veiðanlegur afli kunni að vera á okkar 758 þús. ferkm veiðislóð, og taka síðan upp 4-500 þús. tonna árlega nýtingu og skipta því magninu á flotann.

Það dettur engum í hug að beita árlega allri veiðigetu flotans á þorskslóðina, þótt hún sé orðin víðáttumikil. Hinsvegar verðum við að leggja þeim hugsunarhætti að halda að þorskveiðar okkar snúist lengur einvörðungu um gömlu hefðbundnu slóðina næst landinu. Uppeldistilraunir eigum við að leggja af þar til við höfum þekkingu til þeirra tilrauna.

Það hljóta því allir að sjá hvaða skoðun sem menn annars kunna að hafa á fiskveiðimálum, að 150 þús. tonna nýting á 758 þús. ferkm auðugri þorskveiðislóð er hlægileg vitleysa. Það getur orðið spurning hvenær ESB ræðst inn á okkur með þessari nýtingu á þorskveiði í Norðaustur-Atlantshafi. Við veiðum aldrei síðasta þorskinn úr sjónum, það er ekki hægt, en á landi er vonandi að síðasti þorskurinn heiti Þorsteinn.

Hver sem framvindan verður þá má kalla það staðreynd að Hafrannsóknastefnan sé búin að hafa af þjóðinni á þessum 25 árum eins og 200 milljarða með því að halda ekki áfram sömu grisjun og veiðimunstri og á árunum 1952-72. 80 þús. tonna aflamunur árlega í 25 ár gæti svarað til þessarar milljarðatölu.

Höfundur er rithöfundur.

Ásgeir Jakobsson


 

Frumvarpið ógn við hlunnindanytjar

Hver ákveður lógun sjávarspendýra eða sjófugla við sambærilegar aðstæður?

Það er út af fyrir sig lausn á málum að lóga kindum, ef fóðrun þeirra forfallast af óskýrðum ástæðum.

En hvað með svelti sjávarspendýra  eða sjófugla?

Ná lög um dýravernd ekki í fuglabjargið eða út á haf? 

Lög um dýravernd gilda í allri lögsögunni, er það ekki?

Fæðuskortur hvala, sjófugla og nytjafiska (smáfisks) undanfarin ár virðist beinlínis afleiðing af ofvernd nytjastofna.

Beitilönd hafsins eru takmörkuð auðlind en ekki óendanleg eins og tölfræðivilla tískuráðgjafa í fiskveiðum gerir ráð fyrir. Afleiðingin  af þeirri villu virðist sá að afrakstur þorskstofnsins hjakkar í 33% af því sem áður var þegar veitt var eðlilega af því sem náttúran gaf.

Náttúran er lifandi, miskunnarlaus - og virðist aðlaga sig  fjótlega ef við breytum atferli okkar eins og minnka sókn í nytjastofna. Minnkandi sókn virðist auka hungur í hafinu og öfugt.

Svelti nytjastofna af gáleysi getur varðað við lög.

Myndin fyrir neðan lýsir líklegum afleiðingum af ofvernd nytjastofna 

Kindum lógað vegna vanfóðrunar

Á húsnæðisliður í mælingu vísitölu neysluverðs að kollsteypa öllu, enn eina ferðina?

Í flestum ríkjum OECD er húsnæðisliður ekki inn í mælingu á vísitölu neysluverðs.

Enda er húsnæði ekki "neysluvara" í merkingu orðsins.

Af hverju erum við þá að rembast við að halda þessum húsnæðislið inn í þessari mælingu verðlagsbreytinga?

Meðfygljandi mynd - sýnir hvernig þróunin var - fyrir hrun og það er frekar einfalt að geta sér til um orsök og afleiðingu.

Árin 2003-  og fram á árið 2008 - er mismunur þarna  rúm 2% að meðaltali.

Allt loftið sem varð til - var þarna reiknað mánaðarlega og því framkallast keðjuverkun (margfeldisáhrif) sem svo smitast úr í verðlagið.

Nú er húsnæði farið að hækka aftur í verði - og þá "dælist inn" fölsk mæling á nýjan leik - um það  þarf ekkert að birta nýja mynd sérstaklega, ég vel frekar að minna menn á fortíðina og alla þá skelfingu sem af þessari dellu leiddi.

Stýrivextir Seðlabanka Íslands taka svo mið af hærra viðmiðinu (með húsnæðislið) og þannig tjúnna Excelsérfræðingar  samtímans delluna áfram.

Hér er svo mynd af  öllum sérfæðingunum á samráðsfundi .. Hagstofu - Seðlabanka - Lífeyrissjóða - ASÍ - Grenningardeildum bankana, Samtaka atvinnulífsins & Co o.fl... (smá djók með alvörunni...)

Af hverju er svona "flókið mál" að taka einfaldlega  húsnæðisliðinn út úr mælingu Hagstofunnar á vísitölu neysluverðs - og mæla þennan lið eins og gert er í flestum ríkjum OECD?

Hvað myndi verðbólgan lækka strax - væri þetta gert. 2%? 3%?

Vonandi getur einhver svarað því hér í aths.

Komin langt út fyrir þolmörk þjóðarinnar

Hvað er að hjá Svartfuglinum?

Nú er bannað  að veiða svartfugl 25. apríl í stað 10. maí. 

Bannið kemur í kjölfar umræðu um vandræðagang hjá lunda, kríu , ritu o.fl. sjófuglum undanfarin ár.

Þegar makríllinn kemur askvaðandi í fæðuleit upp að strönd Íslands - um svipað leyti og þessir fuglar byrja varp sitt - þá upphefst þetta vandamál.

Þegar þessir fuglar fara í fæðuleit fyrir unga sína - virðist allt fæðið uppétið - af makríltorfunum.

Ef hugað er lengra aftur í tímann - þá var þegar  farið að kreppa að hjá þessum fuglum - áður en makríllinn kom.

Lengi hefur verið friðað, friðað og friðað, hjá smáþorski og smáýsu - og ungfiskur hafði  þá þegar virst í vandræðum við fæðuöflun á "heimavelli" - en það hefur aldrei fengist rætt af viðeigandi ábyrgð.

Aukin friðun smáþorsks og smáýsu  á grunnslóð - virðist hafa leitt af sér aukna hringormasýkingu  á sumum svæðum hérlendis.

Einnig hefur vaxið sýking í smáþorski á "illu". Illa er snýkjudýr sem sest í tálkn ungþorska -og smitið kemur út botngramsi hungraðra smáþorska - eins og með hringorminn... oft eru fiskar sem bæði eru sýktir af illu og hringormi mjög horaðir - og nánast blóðlausir þegar þeir eru blóðgaðir,  mesta lagi rennur úr þeim  smá ljósrautt blóðvatn... Hvað segir það?

Líkleg skýring á vaxandi sýkingu hjá smáþorski - er að besta fæðan er fyrst uppétin (sandsíli o.fl.) og svo leita smáfiskar "neðar" í fæðukeðjuna - og enda svo  á því að éta selskít og/eða  annað drasl á sjávarbotni - og vaxandi smit hringorms - og aukin illusýning - hvoru tveggja virðist hugsanlega afleiðing of mikillar friðunar smáþorsks og smáýsu á grunnslóð.

Skóbætur (útjaskaðir sauðskinnsskór) eru ekki fæða mannsins. En Íslandssagan segir frá slíku hungri fyrr á öldum þar sem soðið var upp á útjöskuðum sauðskinnsskóm - í súpu fyrir mannfólkið...

Skóbætur teljast ekki fæða mannsins frekar ern selskítur fæða ungþorsks - en hvað láta hugnraðir sig ekki hafa...  

Hringormur í smáfiski gerir fiskinn slappan. Að sögn sérfræðinga er það  aðferð náttúrunnar til að "efla útbreiðslu hringorms" - hringormar gefa frá sér deyfilyf sem slæva fiskinn. Tilgangur: Til að næsti selur eigi auðveldara með að éta slappa fiskinn - og efla þannig nýliðun hjá hringormafjölskyldunn,i þar sem selurinn er hýsill (útungunarstöð) fyrir útbreiðslu hringorms. 

Náttúran hefur þannig yfirleitt "sínar eigin leiðir". Fólk sem heldur að það geti auðveldlega "stjórnað" náttúrunni - það er fólk sem ekki hefur stúderað náttúruna nægilega mikið.

Náttúran er "lifandi" og virðist ávallt aðlaga sig að breyttum aðstæðum. Ef við aukum veiðar - virðist frjósemi vaxa -  og öfugt sbr. hænan og eggin. Eggjaframleiðsla á hænueggjum er að nýta þetta lögmál í botn. Taka eggin jafnóðum.... 

Ef við hættum að taka eggin frá hænunni - hvað gerist?  Hænan leggst á eggin - og ungar út.  Hvað þá?  Eigum við fóður til að stækka stofninn?  Er það ekki fyrsta spurning - í eggjaframleiðslunni. Nú - það er til fóður. Okey. En er til pláss?  Nei.  Þá þarf að fjárfesta í plássi - ekki satt???

Eða á kanski að banna eggjatöku frá hænum - 25. apríl til 1. sept "til að byggja upp stofninn" og fá ódýrari egg? 

Það gengi upp í Excel, ef  forritið er gert þannig að  fæðan á staðnum sé óendanlega mikil - eins og í reiknilíkani Hafró um friðun fiska.  Þar er óendanlegt magn af tölfræðilegri fæðu.

Hænulíffræðin er í raun  raunsönn lýsing á því  hvernig ÖLL náttúran er yfirleitt með stillt á  "auto"... yfirleitt. 

Hver á svo að vera "árangurinn" af meiri friðun svartfugls? Verður þetta ekki frekar afleiðingin?

• Meira svelti  hjá svartfuglum en áður?. Frekar líklegt.
• Leitað "neðar" í fæðukeðjuna?  Frekar líklegt.
• Vaxandi sjúkdómar - við meira svelti?  Hugsanlega.
• Minna varp - meiri geldfugl. Ekki ólíklegt.
• o.s. frv.

Ég sé ekkert skynsamlegt við svona "stjórnun" - sem er bara pólitískt fálm út í loftið með einhverja vitlausa ímynd í höfðinu hvað sé "umhverfisvænt"

Hvað á þá að gera?

• Það á alla vega ekki að auka friðun, þegar vandamálið virðist fæðuskortur.
• Það ætti að skipa nefnd sem fjallaði um  þennan afmarkaða hluta málsins - líklegan fæðuskort hjá sjófuglum, - og ungfiskum  og öðrum lífverum sem  hafa "aðsetur" á því svæði sem fæðuskorturinn virðist á.
• Fjalla fagleg um þátt makríls í vaxandi fæðuskorti sjófugla.
• Fjalla um mögulega auknar makrílveiðar á  þeim svæðum þar sem fæðuskorturinn virðist vandamál.
• Fjalla um auknar  veiðar á fiski á sömu svæðum.

Kjarni málsins virðist snúa að fæðunni.  Það virðist vaxandi fæðurskortur í höfunum - og fæðurskortinn má hugsanlega rekja til of mikillar friðunar hvala, fiskistofna og fugla.

Sjófuglar eru mjög fæðufrekir og þurfa  sumir að éta 30-50% af þyngd sinni daglega - enda eru þeir "í eróbikk hálfan daginn"  og það krefst mikillar orku.

Afla þarf svara við: 

• Hvað eru svartfuglastofnar landsins samtals þungir? Það vantar sundurliðuð svör - hvað hver fuglastofn er fæðufrekur.
• Hvað étur makríll mikið pr. ferkílómeter við Suðurströndina?
• Hvað éta hvalastofnar mikið í Íslensku lögsögunni?
• Hvað upplýsingar eru til  á Hafrannsóknarstofnun - um rýrnun spiklags hvala síðustu 100 árin?
• Hvað hefur kynþroskaaldur hjá hvölum fallið mikið síðustur 100 árin?

Við þurfum að fá meiri heildarupplýsingar um fæðuvandamál í vistkerfinu kring um landið.

Það gengur varla að 2-3 sérfræðingar - hver með "sinn" stofn hugsi ekkert út fyrir "sinn" stofn og geti því ekki hugað að því að heildarmyndin lítur ekkert fallega út.

Til að fjalla um málið þarf ekki "meira fjármagn í rannsóknir" - það  liggur fyrir mikið af gögnum sem vinna þarf úr.  Má vera að það "vanti fjármagn" í úrvinnslu úr gögnum sem eru til ..

.. - en aðallega virðist vanta vilja... - og svo vantar líka hugsanlega yfirstjórn (alvöru stjórnendur) sem geta skipulagt verkefnin. Höfum við hugsanlega friðað of mikið og gleymt að huga að fæðunni? Er það hugsanlega orsök fæðuskorts hjá svartfugli - og nánast FELLIR í afrakstri fiskistofna eins og þorskstofnsins sem skilar nú 150 þúsund tonnum árlega í stað 450 þúsund tonna í "stjórnleysinu"?  Þorskráðgjafar lofuðu 550 þúsund tonna jafnstöðu afla þorsks þegar fært var út í 200 mílur. Af hverju er það ekki í umræðunni?

Það hefur svosem gleymst áður í Íslandssögunni að huga að fæðu. Gleymdi ekki Hrafna Flóki að heyja?

Offriðun og ofvernd fiskistofna, hvalastofna - og hugsanlega sjófulga líka -virðist vera að leiða okkur í ógöngur með alla þessa "stjórnun" því ekki virðist hugað að fæðu fyrir það sem friðað er.

Aðatriði málsins í allri umhyggju fyrir dýrum , fiskum og fuglum - hlýtur að  sameinast í því að  aðalatriði sé að hafa umhyggju  fyrir því að næg fæða til staðar fyrir því sem friða á.

Eina ráðið  til að minnka eftirspurn eftir fæðu, er að veiða meira, því ekki getum við "fóðrað" úthöfin. 

Það virðist því ekkert annað ráð í stöðunni en að auka veiðar  - það verður að "taka eggin"  sbr. hænukenninguna annars minnkar afraksturinn og svelti leiðir af sér sjókdóma, fellir, hækkun náttúrulegrar dánartíðni, hningun nytjastofna og allt getur þetta leitt til úrkynjunar í nytjastofnum.

Að svelta sjávarspendýr, fiska, eða fugla vegna vanþekkingar er ekki umhverfisvænt fyrir fimm aura.

Stjórnun í lífríki náttúrunnar getur aldrei orðið farsæl eftir  einhverjum tískubólum um hvað sé umhverfisvænt -  algerlega út í bláinn án þess að líffræðileg grundvallaratriði séu höfð í heiðri.

T.d. væri mjög eðlilegt nú að leyfa t.d. svæðisbundnar veiðar á geldfugli á sumrin og heimila að  allur geldfugl sem næst í á varpstöðvum svartfugla sé "snúinn á staðnum" þar sem hann truflar varpið? 

Er ekki varp svartfugla kjarni málsins? Þá þarf einnig að huga að þéttleika fuglsins, eins gert er í hænsnabúinu, þar er hugað að hæfilega mörgum hænum  pr. fermetir - og auðvitað gildir það sama um fuglabjargið.

En - engin umræða virðist fara fram - um þessa ALVÖRU líffræðilega þætti málsins.

Af hverju fer ekki ráðherra og aðstoðarfólk  og mætir á vettvang og biðja bestu veiðimenn landsins og eggjatökufólk  (fagfólk á vettvangi) með reynslu að skýra málin eins og þau líta út á vettvangi. Þar er ferskasta þekkingin. 

Aukum veiðar í hafinu til að minnka hungur og eflum þannig frjósemi og afrakstur sem flestra nytjastofna okkar. 

Bannað að veiða svartfugl